🕯️ Όταν ο Θάνατος Κατοικεί Μέσα στον Άνθρωπο Ντόρφμαν – Τολστόι 🌑

00:00 Εισαγωγή

01:46 Ο θάνατος και η κόρη — Άριελ Ντόρφμαν

1:30:00 Ο θάνατος του Ιβάν Ιλίτς — Λέων Τολστόι

2:55:00 Επίλογος

Ο θάνατος δεν εμφανίζεται πάντα με φτυάρι, νεκροκρέβατο και μαύρα ρούχα. Καμιά φορά έρχεται ντυμένος με μουσική του Σούμπερτ. Άλλοτε με ένα αξιοπρεπές κοστούμι δικαστή και μια ψεύτικη βεβαιότητα πως «σε μένα δεν θα συμβεί». Ο Άριελ Ντόρφμαν και ο Λέων Τολστόι στήνουν δύο έργα που συνομιλούν σαν σκοτεινά αδέλφια μέσα στους αιώνες. Το ένα γεννήθηκε από τις πληγές της δικτατορίας. Το άλλο από τον υπαρξιακό τρόμο ενός ανθρώπου που βλέπει ξαφνικά το τέλος να πλησιάζει σαν κρύος τοίχος.

Στον «Θάνατο και την Κόρη», η Παολίνα Εσκομπάρ δεν είναι πια γυναίκα αλλά μια ανοιχτή πληγή που συνεχίζει να αναπνέει. Η δημοκρατία έχει επιστρέψει στη χώρα της, μα η ψυχή της παραμένει φυλακισμένη στα υπόγεια των βασανιστηρίων. Ο Ντόρφμαν δεν ενδιαφέρεται να γράψει ένα απλό πολιτικό θρίλερ. Τον απασχολεί το δηλητήριο της μνήμης. Τι συμβαίνει όταν η Ιστορία ζητά «συμφιλίωση», ενώ το σώμα θυμάται ακόμη τις κραυγές;

Η Παολίνα αναγνωρίζει στη φωνή του Ρομπέρτο Μιράντα τον άνθρωπο που τη βίαζε υπό τους ήχους του Σούμπερτ. Κι εκεί αρχίζει ένα παιχνίδι εξουσίας, ενοχής και αλήθειας. Ο θεατής δεν είναι ποτέ βέβαιος για όλα. Ο Ντόρφμαν αφήνει το φως μισοσβησμένο επίτηδες. Γιατί η αλήθεια μετά από μια δικτατορία δεν έρχεται ποτέ καθαρή. Έρχεται σπασμένη, φοβισμένη και συχνά αργοπορημένη.

Η μεγάλη δύναμη του έργου βρίσκεται στο ότι η Παολίνα μεταμορφώνεται σταδιακά σε κάτι που τρομάζει ακόμη κι εκείνη. Το θύμα ακουμπά επικίνδυνα τη μορφή του θύτη. Κι εκεί ο Ντόρφμαν αγγίζει μια τρομακτική ανθρώπινη περιοχή: ο πόνος που δεν δικαιώθηκε, κινδυνεύει να γίνει νέος πόνος.

Από την άλλη πλευρά, ο «Θάνατος του Ιβάν Ιλίτς» μοιάζει εξωτερικά ήσυχος. Δεν έχει όπλα, ανακρίσεις και κραυγές. Έχει κάτι πολύ χειρότερο: σιωπή. Ο Τολστόι παίρνει έναν άνθρωπο επιτυχημένο, κοινωνικά αποδεκτό, τακτοποιημένο, και του αφαιρεί αργά κάθε ψευδαίσθηση. Ο Ιβάν Ιλίτς πίστεψε πως μια «σωστή ζωή» είναι αρκετή για να εξαγοράσει την αθανασία. Καριέρα, κύρος, καθώς πρέπει συναναστροφές, κοινωνική άνοδος. Όμως ο θάνατος δεν εντυπωσιάζεται από βιογραφικά.

Καθώς η αρρώστια προχωρά, ο Ιβάν Ιλίτς συνειδητοποιεί κάτι τρομακτικό: δεν έζησε αληθινά. Ολόκληρη η ύπαρξή του στηρίχθηκε σε κοινωνικές συμβάσεις και σε μια ευπρεπή υποκρισία. Οι άνθρωποι γύρω του περιμένουν σχεδόν να πεθάνει για να συνεχίσουν τις ζωές τους χωρίς ενόχληση. Κι ο Τολστόι ξεγυμνώνει με χειρουργική ακρίβεια τη μικρότητα της αστικής τάξης, που αντιμετωπίζει τον θάνατο σαν κοινωνική αμηχανία.

Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη συγγένεια των δύο έργων. Ο Ντόρφμαν μιλά για μια κοινωνία που θέλει να ξεχάσει τα εγκλήματά της. Ο Τολστόι για μια κοινωνία που θέλει να ξεχάσει τον ίδιο τον θάνατο. Και στις δύο περιπτώσεις, το ψέμα γίνεται τρόπος ζωής.

Σήμερα τα έργα αυτά μοιάζουν σχεδόν προφητικά. Ζούμε σε εποχή όπου όλα πρέπει να φαίνονται «λειτουργικά». Οι άνθρωποι καλούνται να συνεχίσουν μετά από τραύματα, πολέμους, απώλειες, οικονομική εξάντληση, σαν να μην συνέβη τίποτα. Η Παολίνα όμως ουρλιάζει ότι το σώμα θυμάται. Ο Ιβάν Ιλίτς ψιθυρίζει ότι το τέλος έρχεται ακόμη κι όταν το αγνοούμε πίνοντας τσάι σε σαλόνια ευπρέπειας.

Θεατρικά, τα δύο έργα απαιτούν ερμηνευτές με εσωτερική φωτιά. Η Παολίνα χρειάζεται ηθοποιό που να περνά από τον τρόμο στην ειρωνεία κι από την κατάρρευση στη σκοτεινή δύναμη μέσα σε μια ανάσα. Ο Ιβάν Ιλίτς απαιτεί κάτι δυσκολότερο: έναν αργό εσωτερικό θάνατο μπροστά στα μάτια μας.

Και τα δύο έργα αφήνουν στο τέλος την ίδια πικρή γεύση: ο άνθρωπος φοβάται τον θάνατο όχι επειδή τελειώνει η ζωή, αλλά επειδή φοβάται πως ίσως δεν έζησε ποτέ πραγματικά.

Ο Ντόρφμαν και ο Τολστόι δεν γράφουν για νεκρούς. Γράφουν για ζωντανούς που ξυπνούν αργά μέσα στον τρόμο. Κι αυτό είναι πολύ πιο σκληρό.

Ο θάνατος και η κόρη του Άριελ Ντόρφμαν - La muerte y la doncella - Ariel Dorfman

Σκηνοθεσία: Ξένιος Ξενοφώντος Ακούγονται οι ηθοποιοί: Ιωάννα Καμμένου, Νεοκλής Νεοκλέους, Νίκος Νικολαΐδης

Ο θάνατος του Ιβάν Ιλίτς του Λέοντος Τολστόι

Σκηνοθεσία: Κωνσταντίνα Νικολαΐδη Ερμηνεύουν οι ηθοποιοί: Γιώργος Γαλίτης και Θανάσης Κουρλαμπάς

📜 Εγγραφή στο κανάλι για περισσότερα θεατρικά έργα, μυστήριο και vintage ατμόσφαιρα!

https://www.youtube.com/@angeligeorgia808

Δεν πουλάμε ψυχή. Κρατάμε το φως αναμμένο

👉 https://angeligeorgiastoryteller.gr/support

Ό,τι αγάπησα και διάβασα, το αφήνω να βρει νέο σπίτι

👉 Metabook: https://metabook.gr/angel67

🍀 Angeli Georgia Storyteller of Light 💖